„Sierakowski” – „Być w polityce”

Aleksandra Wiśniewska

Być w polityce

„Didaskalia” nr 108/2012

Tytułowy bohater nowego spektaklu komuny// warszawa Sierakowski jest założycielem i redaktorem naczelnym kwartalnika „Krytyka Polityczna” oraz wydawnictwa o tej samej nazwie. To wokół Krytyki Politycznej powstaje środowisko młodej polskiej lewicy, a jej twórca uchodzi za jedną z czołowych postaci tego grona, „atraktora, przyciągającego znajdujące się blisko niego trajektorie”, jak nazwie go komuna// warszawa w spektaklu. Oczywiście, gest uczynienia tytułowym bohaterem młodego, medialnego człowieka, z którym komuna dzieli przynajmniej ogólny światopogląd (w 2009 roku Krytyka Polityczna wydała w serii przewodników KP książkę o Komunie Otwock, której „pogrobowcem i spadkobiercą” jest komuna// warszawa), budzi zastrzeżenia. Bo czy Sławomir Sierakowski zasłużył już na pomnik? Czy spektakl komuny// warszawa nie jest przypadkiem nachalnym promowaniem osoby i środowiska, którego jest on symbolem?

Sierakowski wydaje się jednak idealnie wpisywać się w program komuny// warszawa. Obecna działalność grupy ma źródła w rozpoznaniu, że pomysł, zgodnie z którym sztuka może być narzędziem zmiany społecznej, wyczerpał się. Członkowie Komuny Otwock od końca lat osiemdziesiątych tworzyli sztukę zaangażowaną społecznie, włączali się w animowanie społeczności Otwocka, definiowali się jako grupa anarchistyczno-rewolucyjna. W roku 2009 na miejsce Komuny Otwock powołana została komuna// warszawa. Działalności „nowej” formacji towarzyszy przekonanie, że rzeczywistość można zmieniać tylko „robiąc politykę”. Sztuka stała się narzędziem do opowiadania historii, a nie do głoszenia idei, komuna// warszawa „zajmuje się życiem filozofów, a nie filozofią”. W najnowszym spektaklu przedstawiana historia dotyczy życia, które dopiero się wydarzy.

Zespół nakreśla w nim mniej lub bardziej prawdopodobne scenariusze przyszłych losów atraktora życia polskiej lewicy. Spektakl składa się z krótkich etiud aktorskich prezentujących różne punkty zwrotne w biografii Sierakowskiego. Poszczególne sceny zachowują formę typową dla spektakli komuny// warszawa. Wykonuje je troje aktorów. Od czasu do czasu towarzyszy im dwoje muzyków, którzy wraz z ekipą techniczną pozostają cały czas w zasięgu wzroku widzów. Działanie aktorów nie ma nic wspólnego z teatralnym wcielaniem się w role, są oni raczej animatorami rekwizytów i wyobraźni, która pozwala połączyć to, co dzieje się na scenie, w spójną narrację. Między poszczególnymi osobami nie ma żadnych emocji, są zespołem ciał przekazujących treści symboliczne. Każda z etiud jest silnie zrytmizowana, powtarza się słowa, dźwięki, gesty, całe sekwencje ruchów, pojawiają się refreny, proste instrumenty, elementy chóru i tańca.

Poszczególne wydarzenia, które tworzą alternatywne historie życia Sierakowskiego, prezentowane są w oderwaniu od wszelkiej chronologii, projektując zarówno triumf, jak i klęskę lidera Krytyki Politycznej i jego lewicowych ideałów. Każdy z tych pomysłów i każda etiuda zostaje wykorzystana do zrealizowania najważniejszego zadania, jakie wyznaczyli sobie artyści komuny// warszawa: sformułowaniu szeregu zarzutów pod adresem środowiska KP i jego utopijnych wyobrażeń.

W pierwszej etiudzie Sierakowski jest buddystą, niezaangażowanym w życie świata. Jeden z aktorów, grający w tej scenie Sierakowskiego, siedzi nieruchomo, owinięty w białą tkaninę, o wszystkim dowiadujemy się od dwóch myszy, które w plotkarskim tonie relacjonują konsekwencje decyzji życiowej założyciela Krytyki Politycznej. Dowiadujemy się, że to one są beneficjentami tej sytuacji – Sierakowski dokarmia je „dobrze zepsutym chlebem i bananami”. Czyżby więc artyści komuny// warszawa sugerowali, że dzisiejsze środowisko młodej lewicy żyje jedynie dzięki działalności Sławomira Sierakowskiego? Czy syte myszy z tej sceny spektaklu to nie parodia lewicowego marzenia o powszechnym dobrobycie (którego twórcą miałby być Sierakowski)?

W innym ze scenariuszy zaproponowanych przez twórców Sierakowski staje się bohaterem narodowym, prezentującym waleczną postawę w czasie wojny z Marsjanami (będzie to rok 2022 – o czasie akcji informują widzów napisy pojawiające się nad sceną). Podobnie jak etiuda z myszami, scena ataku ze strony kosmitów jest niemal pozbawiona fabuły i trwa nie więcej niż pięć minut. To raczej ruchomy obraz, uchwycony moment, powtarzany kilkakrotnie komunikat poparty choreografią. Nie wiemy, jak doszło do wojny, nie wiemy, dlaczego Sierakowskiemu powierzono jakąś ważną misję. Na tle laserowych błysków i podświetlonej postaci w kombinezonie kosmonauty rozbrzmiewają komendy wydawane przez dowództwo w kluczowym momencie walki i jego ostatnie słowa: „Tu Sierakowski, tu Sierakowski, to koniec, to koniec”, świadczące o klęsce przedsięwzięcia. Możemy domyślać się, że za tym obrazem stoi kilka niewykluczających się interpretacji: Sierakowski zostaje pokazany jako ważna postać dla historii Komuna// warszawa Sierakowski premiera: 19 listopada 2011 Polski i nieco prześmiewczo sytuuje się go w gronie postaci decydujących o niej, jednocześnie kpi się z przydawania nadmiernego znaczenia jego działalności. Można także domyślać się, że wojna z Marsjanami to metafora zmagań bohatera na polu polityki. I ta historia ma jednak alternatywne rozwinięcie w innej wersji jego biografii.

Gdyby Sierakowski nie umarł tak młodo w czasie „gwiezdnej wojny”, zostałby zapewne premierem, a w swoim exposè ogłosiłby realizację wszystkich lewicowych postulatów: edukacja i ochrona zdrowia byłyby bezpłatne i dostępne dla wszystkich, podatki bogatych rosłyby, a biednych – spadały, narkotyki, prostytucja, aborcja i eutanazja byłyby legalne i kontrolowane przez państwo. Zaprowadzenie lewicowego porządku nie budzi jednak żadnych pozytywnych emocji, odbywa się na scenie przy wtórze przyuczonego chóru, powtarzającego za premierem rytmicznie, chropowato, mechanicznie i bezwolnie niektóre sylaby. Podobnie totalitarny wydźwięk ma wystąpienie Sierakowskiego po wygranej rewolucji w Chinach: „wiatr historii” pozwala utworzyć kolejne komuny (Komunę Szanghaj, Komunę Hong Kong…), których członkowie biegną w równym rytmie niczym wojsko na ćwiczeniach. Nie wiadomo dokładnie, o jaką rewolucję chodzi – czy to chiński system komunistyczny podbija świat, jednocząc radykalną lewicę, czy też to inna rewolucja, której symbolem jest Sierakowski, zdobyła najludniejsze państwo świata – jasny jest jedynie triumf tytułowego bohatera.

Komuna// warszawa ostrzega nie tylko przed realizacją lewicowych marzeń, obawia się również przeciwnego scenariusza: tego, że cała energia włożona przez Krytykę Polityczną w udostępnienie w Polsce wielkiej humanistyki europejskiej lewicy może okazać się przydatna jedynie do kontemplacji dziecięcej kupki. W jednej ze scen, zabawnej i ironicznej, Sierakowski na urlopie tacierzyńskim wykorzystuje cały aparat pojęciowy i ideologiczny autorów wydawanych w seriach Krytyki Politycznej (Lacana, Žižka, Ranciera, Badiou) do analizy i interpretacji fenomenu istnienia dziecka. Bełkotliwy wywód jest wstępem do najcięższych oskarżeń, jakie padają pod adresem współczesnej lewicy skoncentrowanej wokół środowiska KP. Na kongresie zjednoczeniowym polskiej lewicy w 2014 roku uczestnicy, wymachując czerwonymi szarfami, cytują Rorty’ego: „brak zaangażowania w praktykę wytwarza teoretyczne halucynacje”. To o tyle bolesny zarzut, że nie formułują go prawicowi oponenci, przeciwnie, pada on z ust sprzymierzeńców i godzi w czuły punkt – sens pracy Krytyki Politycznej i w ogóle lewicy politycznej. W jednym z alternatywnych scenariuszy „konflikt pod krzyżem” przed pałacem prezydenckim rozstrzygnie w końcu Palikot, podczas gdy Sierakowski będzie bronił trzeciego doktoratu. Te sceny są świadectwem rozchodzenia się poglądów Krytyki Politycznej i Komuny// warszawa. Komuna// warszawa wraz ze zmianą nazwy „przyjęła naukę o nadrzędności praktyki” i pogodziła się z faktem, że pozostając przy praktykowaniu sztuki, staje się „średnio znanym offowym teatrem z siedzibą w Warszawie”(co to jest komuna// warszawa, artykuł na stronie internetowej komuny// warszawa, http://komuna.warszawa.pl/o-kw/). Tymczasem Krytyka Polityczna wciąż działa zgodnie z przekonaniem, że sztuka, nauka i polityka są równorzędnymi kanałami, poprzez które można wpływać na życie społeczne (O nas, artykuł na stronie internetowej KP, http://www.krytykapolityczna.pl/O-nas/menu-id-81.html). W efekcie jej członkowie tworzą wyśmiewaną w spektaklu „lewicę akademicką”, narażoną na zarzut ciągłego teoretyzowania i braku realnego działania.

Mimo ciągle obecnego w spektaklu ostrza krytyki wymierzonego w polską lewicę gromadzącą się pod sztandarami Krytyki Politycznej, opowieść o tytułowym bohaterze nie przytłacza tonem środowiskowej debaty, pełna jest ironii i poczucia humoru. Żartem, nie tyle z Sierakowskiego, ile z pewnych zjawisk naszej codzienności, jest również przedstawienie scenariuszy śmierci założyciela Krytyki Politycznej. Grzegorz Laszuk w tonie prezentera telewizyjnego informuje na przykład, ile papierosów musiałby wypalić Sierakowski, aby umrzeć jeszcze tego samego dnia, wylicza liczbę nadużyć, do których musiałoby dojść, aby zmarł on w ciągu dziesięciodniowej podróży służbowej; ostatecznie okazuje się, że śmierć może czaić się nawet w bananach (wystarczy zjeść kilka czy kilkadziesiąt tysięcy bananów, aby prawdopodobieństwo śmierci w ciągu najbliższych dni wzrosło niebagatelnie). Komuna równie dużo dystansu co do głównego bohatera, ma także do własnego pomysłu na spektakl. Jedna ze scen to przedstawiona z pełnym ironii przymrużeniem oka wizyta u Pani Marty, wróżki stawiającej tarota i czytającej z liczb życie człowieka o nazwisku Sierakowski. Przedsięwzięcie jest więc niczym wróżenie z kart, sztuczka podobna stawianiu wypełnionej wodą szklanki do góry dnem bez uronienia kropli, którą prezentują aktorzy w ostatnich scenach.

Komunę interesuje stan polskiej lewicy. Kreśli scenariusze życia Sierakowskiego, aby przeprowadzić swoisty eksperyment intelektualny, którego efektem jest diagnoza nie tyle przyszłych możliwości, ile obecnej sytuacji. I ta diagnoza, niezwykle krytyczna wobec zastanej rzeczywistości, dowodzi, że wszelkie oburzenie, jakie w pierwszym odruchu budzi spektakl poświęcony młodemu, aktywnemu „lewakowi”, jest bezpodstawne. Twórcy równoważą krytykę z sympatią, jaką niewątpliwie darzą swojego bohatera (jej przejawem są chociażby dopisane drobnym druczkiem w programie: „Drogi S., dziękujemy za otwartość i przepraszamy, że to przedstawienie wiesz-rozumiesz tylko trochę jest o Tobie. Trzymamy kciuki za za!”). Ta niezwykle wyrazista politycznie i odpowiedzialna wypowiedź Komuny nie ma znamion środowiskowego poklepywania się po ramieniu. Przeciwnie, Sierakowski jest potwierdzeniem, że Komuna wciąż jest całkowicie niezależnym ośrodkiem formułującej tyleż oryginalne, ile celne diagnozy dotyczące życia społecznego i politycznego.

Ta strona używa plików cookie, aby prowadzić statystyki na temat odwiedzin. Kliknij, żeby przeczytać zasady polityki prywatności.
zgadzam się
x