Trzydzieści lat Stowarzyszenia Teatr Komuna Warszawa
W 1996 roku członkowie i członkinie „anarchistycznej wspólnoty działań” Komuna Otwock założyli stowarzyszenie, które dziś działa pod nazwą Teatr Komuna Warszawa. W ramach obchodów 30-lecia wznawiamy legendarny spektakl w choreografii Marty Ziółek „Zrób siebie”, otwieramy pierwszą w Polsce „Kolekcję sztuk performatywnych” (wrzesień 2026), szykujemy setny pokaz spektaklu „Cezary idzie na wojnę” w reżyserii Cezarego Tomaszewskiego.
1996-2026
Mogłoby się wydawać, że uzyskanie osobowości prawnej nie jest najważniejszą datą w historii grupy artystycznej, ale ze względu na jej długofalowe konsekwencje jest to data decydująca.
„Komuna Otwock – anarchistyczna wspólnota działań” powstała w przełomowym dla historii Polski 1989 roku. Łącząc polityczny aktywizm z działaniami performatywnymi, kolektyw był częścią wielkiej fali przemian, jakie przyniósł upadek PRL-u, muru berlińskiego i pierwsze wolne wybory. Był to wyjątkowy czas rozbudzenia powszechnych nadziei na nowe otwarcie historii lub na „koniec historii” wynikający z triumfu demokracji. Przez kilkanaście lat grupa tworzyła, najczęściej w przestrzeniach publicznych, spektakle-plakaty wzywające do aktywizmu, ekologii i tworzenia alternatywnych sposobów funkcjonowania w społeczeństwie.
W połowie lat. 90 XX wieku wraz z osobistym dojrzewaniem, gdy większość członkiń i członków grupy kończyło wówczas studia i podejmowało pierwsze prace zawodowe, nadszedł czas refleksji nad strategią i ideowym zaangażowaniem Komuny. Artystycznym wyrazem tej zmiany było przedstawienie „bez tytułu” – już nie teatralny manifest, ale spektakl składający się z serii pytań, na które widzowie musieli sami sobie opowiedzieć.
W sferze praktyki działania grupy tę zmianę nastawienia odzwierciedlała decyzja o powołaniu stowarzyszenia. Ideowo był to gest zakończenia nawoływania do budowania „anarchistycznego, alternatywnego świata” i przejścia do „obywatelskiego zaangażowania” i „oddolnej samoorganizacji”. Konsekwencja podążania wybraną w 1996 roku drogą wsparta ciężką pracą zaowocowała tworzeniem kolejnych siedzib teatru, sukcesami artystycznymi spektakli grupy oraz budowaniem miejsca wsparcia dla szerokiego środowiska sztuk performatywnych.
Wypracowywana przez wiele lat wraz z władzami m.st. Warszawy i środowiskiem NGO formuła społecznej instytucji kultury, kilkanaście lat temu traktowana jako lokalny ewenement, jest obecnie prawnie procedowana w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego jako część nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, co można symbolicznie traktować jako ukoronowanie 30-letniej historii Stowarzyszenia Teatr Komuna Warszawa.
Zespół artystyczny i dom produkcyjny
Wytrwała praca Teatru owocowała sukcesami artystycznymi. We wczesnych latach 2000. spektakle „Trzeba zabić pierwszego boga”, „Design/Gropius”, „Perechodnik/Bauman”, „Mill/Maslow”, tworzone przez kolektyw Komuny, były prezentowane i nagradzane na wielu polskich i europejskich festiwalach.
Nowatorska formuła domu produkcyjnego prowadzona przez Teatr od 2010 roku otworzyła możliwość debiutów nowej fali polskich twórców i twórczyń. W ramach cyklu „RE/MIX” powstało ponad 30 przedstawień wielopokoleniowej reprezentacji polskiej sceny sztuk performatywnych przybliżającej polskiej publiczności najważniejsze nurty i wydarzenia z historii awangardowego tańca, performensu i muzyki. Projekt „Mikro Teatr” (2016-17) wprowadził do polskiego życia teatralnego nowy, konceptualny format pracy nad spektaklami. Komuna inicjowała nowe formy pracy w sztukach performatywnych, takie jak open call na spektakle, rezydencje artystyczne czy ostatnio sieciowanie domów produkcyjnych w postaci Polskiej Sieci Sztuk Performatywnych.
Spektakle w Teatrze Komuna Warszawa reżyserowali m.in. Agnieszka Smoczyńska, Anna Smolar, Weronika Szczawińska, Agnieszka Jakimiak, Anna Karasińska, Markus Öhrn, Michał Kmiecik, Wojtek Ziemilski.
Teatr Komuna Warszawa konsekwentnie wspiera środowisko tańca. Scena Komuny wypromowała nową generację najważniejszych twórców i twórczyń polskiej choreografii. Spektakl Marty Ziółek „Zrób siebie” (2016) zaliczany jest do najważniejszych polskich spektakli pierwszego 25-lecia XXI wieku (Miesięcznik TEATR). Swoje choreografie przygotowywali w Komunie m.in. Wojtek Grudziński, Ramona Nagabczyńska, Hana Umeda, Weronika Pelczynska, Paweł Sakowicz i Karolina Kraczkowska, Dominik Więcek.
Osobnym, międzynarodowym fenomenem jest spektakl Cezarego Tomaszewskiego („Cezary idzie na wojnę”), który po zdobyciu głównej nagrody na Festiwalu Boska Komedia w 2017 roku grany był na najważniejszych światowych scenach, a w 2025 roku został zarejestrowany przez Teatr Telewizji.
Społeczna instytucja kultury
Teatr Komuna Warszawa od ponad trzech dekad stanowi jedno z najważniejszych i najbardziej konsekwentnych zjawisk polskiego teatru niezależnego oraz kultury współczesnej. Nasza działalność artystyczna, kuratorska i edukacyjna w trwały sposób wpisała się w historię polskiego teatru, wywierając znaczący wpływ na kolejne pokolenia twórców i twórczyń oraz na kształt debaty artystycznej w Polsce.
Mimo zmieniających się warunków organizacyjnych i finansowych zachowujemy ciągłość działania, wysoki poziom artystyczny oraz wyraźną tożsamość programową.
Ta konsekwencja, odwaga artystyczna i odpowiedzialność społeczna stanowią wzór dla środowiska kultury w Polsce.
10-lecie na 30-lecie
W ramach obchodów 30-lecia przypomnimy legendarny spektakl w choreografii Marty Ziółek „Zrób siebie”, którego premiera odbyła się dokładnie 10 lat temu i który z dzisiejszej perspektywy jest uznawany za punkt zwrotny w rozwoju nowej choreografii w Polsce i wejście tańca do teatrów dramatycznych. Fenomen „Zrób siebie” jest przedmiotem badań teatrologicznych. Jesienią w serii wydawniczej „PERFO. Osobne, ruchome, nowe” przygotowywanej we współpracy Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i Instytutu Sztuki PAN, ukaże się publikacja Zuzanny Berendt poświęcona spektaklowi.
Również w ramach obchodów 2 września otwieramy pierwszą w Polsce „Kolekcję sztuk performatywnych”. Kuratorem inicjatywy i wystawy, która powstanie jest Tomasz Plata.
Na koniec roku szykujemy setny pokaz spektaklu „Cezary idzie na wojnę” w reżyserii Cezarego Tomaszewskiego.
