Bieżeńcy 1915 // BY Teatr // g. 17
reżyseria: Andrei Novik
Czas trwania: 60 minut
Bilety: 70 zł
Ważne: dla widzów w wieku 16+; spektakl z napisami w języku polskim
Stracili dom, ale nie stracili głosu.
Bieżeńcy – tak ich nazywały rosyjskie władze. Wyjeżdżali w pośpiechu, uciekając przed
nadchodzącą wojną. Zostawiali domy, ziemię, wspomnienia i groby bliskich. Jechali w
nieznane, w poszukiwaniu nowego miejsca do życia. Gdy we wsiach gdzieś na Syberii czy
nad Donem z trudem budowali nowe życie, wybuchła rewolucja, niszcząc filary
„odwiecznego porządku”: carską władze i religię. Bieżeńcy znów ruszyli w drogę, tym razem
w drugą stronę, do odrodzonej Polski. Nie wszyscy wrócili.
Spektakl oparty jest na książce Anety Prymaki-Oniszk „Bieżeństwo 1915. Zapomniani
uchodźcy” (wyd. Czarne). Osnową scenariusza jest historia mieszkańców wschodniej Polski,
którzy po wybuchu I wojny światowej zostali zmuszeni przez władze carskie do ewakuacji w
głąb Rosji.
Spektakl bierze udział w 32. Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.
Zespół
Spektakl zrealizował zespół twórców z Polski i Białorusi – BY TEATR z Warszawy.
Reżyseria – Andrei Novik
Scenariusz, dramaturgia: Roman Pawłowski-Felberg
Muzyka: Darya Novik
Scenografia, kostiumy: Alena Semeniuk
Reżyseria światła: Daniła Goncharov
Obsada: Maria Czykwin, Andrei Novik, Darya Novik, Aleks Saprykin
Premiera
14 lipca 2025
Media
Wiesław Kowalski, Teatr dla Wszystkich
„Bieżeńcy 1915” to przedstawienie, które nie rekonstruuje przeszłości w muzealnym geście, lecz przywraca jej drżenie. Reżyser Andrei Novik prowadzi nas przez doświadczenie przymusowej wędrówki tak, jakby każde ziarenko zwartej, czarnej ziemi rozsypanej na scenie niosło w sobie osobną historię. Ta ziemia – jednocześnie pejzaż, rekwizyt i znak – staje się tu bohaterem równorzędnym wobec aktorów.
Spektakl wyróżnia się powściągliwością środków. Novik nie szuka efektów, ale celnie buduje przestrzeń, w której wspomnienia nabierają cielesności. Niewielka obsada – Maria Czykwin, Andrei Novik, Darya Novik i Aleks Saprykin – pracuje precyzyjnie, z wyczuciem rytmu, jakby każde słowo i każdy gest miały za sobą ciężar rodzinnych historii. Wielojęzyczność, naturalnie wpisana w strukturę przedstawienia, działa jak otwieranie kolejnych szuflad pamięci. Jeden język nie wystarczy, by opowiedzieć o doświadczeniu, które rozpadło się na tysiące odłamków; dlatego słyszymy naraz kilka idiomów, tworzących swoisty, wzruszający palimpsest.
Tomasz Miłkowski, AICT Polska
Grane jest to z ogromną wrażliwością, prawdziwie, przejmująco, ale nie czułostkowo. To spektakl poetycki, jego węzłami są pieśni, świetnie ulokowane w scenariuszu, który idzie od historii do historii i razem splata się w jedną opowieść o losach tysięcy. O tych, którzy wyszli i wrócili. O tym, co zapomniane, a co jednak znów wspominane. Skromna scenografia (stół, ława, krzesło) wspomagana jest precyzyjną reżyserią światła, które buduje klimat opowieści. Nostalgiczna, poruszająca elegia, warta obejrzenia i wsłuchania się w jej przesłanie.
Przemek Gulda, @guldapoleca
Ten poruszający spektakl jest bardzo prosty i tradycyjny pod względem formalnym. Nie brakuje w nim świetnych pomysłów: czarna ziemia, która pokrywa całą scenę, jest nie tylko głównym elementem scenografii, staje się także wielozadaniowym rekwizytem. Czasem jest ziarnem, czasem – śmiertelną serią pocisków, wystrzelonych przez pluton egzekucyjny.
Rafał Turowski, rafalturow.ski
O czym jest ten spektakl zagrany 110 lat później przez białoruskich aktorów zmuszonych do opuszczenia swojego kraju? Proszę zgadnąć, a najlepiej – to piękne, poruszające i brawurowo zagrane przedstawienie gdzieś zobaczyć. Może w którejś z podbiałostockich wiosek czy którymś z podlaskich miasteczek, które dziś są zapieckiem u pana Boga, ale kiedyś wylano nań hektolitry łez bezsilności wobec tegoż pana Boga kaprysów. I może dlatego właśnie tutaj ta opowieść o nieco zapomnianej tułaczce, jest tak bardzo boleśnie żywa.
Biogramy
Andrei Novik – aktor i reżyser. Urodził się w mieście Stolin, obwód brzeski. W 2014 roku ukończył Białoruską Państwową Akademię Sztuk Pięknych (warsztat Zoi Belokhvostik) jako aktor teatralny i filmowy. Od 2014 roku pracował w Białoruskim Teatrze Dramatycznym i grał w niezależnych projektach. Od 2016 roku występował w Teatrze Alpha. W swojej karierze aktorskiej zagrał ponad 30 ról teatralnych i ponad 40 ról filmowych. W 2020 roku po wyborach na znak protestu zrezygnował z pracy w teatrze, po czym został wpisany na czarną listę i pozbawiony możliwości pracy twórczej w Białorusi. W 2021 roku przeprowadził się wraz z rodziną do Warszawy. Jako reżyser debiutował w 2022 roku, spektaklem „How Are You”. Od debiutu nakręcił film krótkometrażowy i zrealizował trzy spektakle. Jego prace prezentowane były na trzech międzynarodowych festiwalach: Art Weekend (Białystok), Kierunek Wschód (Lublin), Sopot Non-Fiction. Został uhonorowany nagrodą krytyków filmowych „Chyrvony Veras” dla najlepszego aktora. Obecnie jest szefem Fundacji BY teatr i biura teatralnego o tej samej nazwie w Warszawie. Jest także współzałożycielem kawiarni teatralnej „Michelle”.
Darya Novik – aktorka teatralna i wokalistka operowa. W 2009 r. Ukończyła Państwowe Kolegium Sztuk im. N. F. Sokołowskiego w klasie „dyrygentury chóralnej”. Od 2011 roku pracowała w Białoruskim Państwowym Teatrze Muzycznym, łącząc pracę ze studiami. W 2012 roku została laureatką Republikańskiego Konkursu Wokalnego im. Stanisława Moniuszki.
W 2013 r. ukończyła wydział „aktorstwo teatru muzycznego” w Białoruskiej Państwowej Akademii Sztuki. W tym samym roku została przyjęta do zespołu Narodowego Akademickiego Teatru Wielkiego Opery i Baletu Białorusi (2013-2021). Równolegle z Teatrem Wielkim pracowała w prywatnym teatrze Giennadija Gładkowa Terytorium Musicalu (2013-2021). Uczestniczyła również w niezależnych projektach teatralnych, m.in.: „Antygona” (2017) i „Suchilishcha” (2018) w reż. A. Marczenki oraz „Geta my” w reż. S. Zhirkova (2018). W 2017 roku Wzięła udział w europejskiej trasie koncertowej hollywoodzkiego kompozytora Hansa Zimmera. W 2018 roku została laureatką
Międzynarodowego Konkursu „Star Rhapsody” w Petersburgu. Od grudnia 2021 roku występuje w spektaklu „Nastya” (reżyser Jurij Divakov) w Teatrze Powszechnym w Warszawie, a także w spektaklach „Mezopotamia” i „Haga” w Teatrze Polskim w Poznaniu.
Aleks Saprykin – aktor teatralny i filmowy, studiował aktorstwo w Studium Teatralnym Fortynbras przy Białoruskim Teatrze Wolnym i w Europejskim Uniwersytecie Humanistycznym w Wilnie. Występował w białoruskim Teatrze Wolnym, między innymi w spektaklach Reykjavik 74, Psy Europy i innych. Mieszka i pracuje w Warszawie.
Maria Czykwin – ukończyła Akademię Teatralną w Warszawie, w latach 2006-2011 występowała w Teatrze im. Wiercińskiego we Wrocławiu, współpracowała z Teatrem Powszechnym w Warszawie, Współtworzyła cykle telewizyjne „Godzina stąd na wschód” i „Białoruski klimat” dla TVP.
Roman Pawłowski-Felberg – dramaturg, kurator teatralny, publicysta. Absolwent teatrologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i kursu Script w Szkole Wajdy; stypendysta Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu. Dziennikarz i recenzent teatralny „Gazety Wyborczej” (1994-2012), pełnomocnik do spraw programu w TR Warszawa (2014-2023), od 2024 roku wykładowca Akademii Teatralnej w Warszawie, filia w Białymstoku. Jako dramaturg współpracował z Grzegorzem Jarzyną, Lukiem Percevalem, Marcinem Wierzchowskim, Wojtkiem Ziemilskim, Katarzyną Kalwat, Cezim Studniakiem.
Zadebiutował jako scenarzysta filmem „Moja walka” w reż. Gawła Dykasa (2024). Od 2012 roku współtworzy festiwal teatru dokumentalnego Sopot-Non-Fiction. Pisze dla portalu OKO.press i „Notatnika Teatralnego”.
Alena Semeniuk – białoruska artystka, menedżerka kultury, absolwentka Wydziału Artystycznego Uniwersytetu Marii Curie-Składowskiej w Lublinie (2021). W swojej twórczości od lat skupia się na sztuce w przestrzeni publicznej, maluje między innymi murale, prowadzi warsztaty dla młodzieży. Współpracuje z białoruską niezależną grupą teatralną Kupalaucy. Tworzyła scenografie do spektaklu „Ulica” w reż. Arkadiusza Zętka, którego pokaz odbył się podczas Festiwalu Noc Kultury 2023 w Lublinie. W 2023 roku dołączyła do zespołu neTTheatre, współorganizowała Festiwalu Bliski Wschód 2023. Laureatka nagrody dla młodych twórców Lubelszczyzny Kreatywni 2023.
Daniłła Gonczarow – reżyser światła, realizator dżwięku i oświetlenia, zdobywał doświadczenie w Teatrze Dramaturgii Białoruskiej oraz w Nowym Dramatycznym Teatrze w Mińsku.
Współfinansowanie
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących
z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
Spektakl bierze udział w 32. Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.




